Maandagnamiddag 28/3: stenen en stof

Anders dan gebruikelijk is de vlucht van Turkish Airlines vertrokken vanuit Parijs. De aanslagen in Zaventem hebben ook in Nepal het nieuws bereikt. “We feel sorry for your country” zegt Babu van Andes House, het kleine backpackers-hotel waar de studenten als ze in Kathmandu zijn, een vaste stek hebben. Het eens zo mooie hotel “Norbu Linka”, dat er vlak naast staat, en waar ik sinds 1994 regelmatig logeer, is verlaten en oogt vuil. Het is na de aardbeving van 25 april 2015 beschadigd en bij een controle door de overheid onveilig verklaard.

Ik loop naar de eeuwenoude openbare wasplaats in de buurt van Andes House. Hier komen van ‘s ochtends tot ‘s avonds vrouwen en kinderen drinkwater halen, de was doen. Wie niet over water beschikt, komt zich hier ook wassen. Vorig jaar zijn hier 9 mensen bedolven onder het puin van de neerkomende muren en gebouwen. De anders zo kleurrijke en  plaats is stilaan weer tot leven aan het komen. Vrijwilligers helpen puin ruimen, werkmannen van de laagste kaste dragen stenen aan en maken beton, overheidspersoneel controleert de werken. Hieronder zie je foto’s van de wasplaats in 2014, 2015 en nu.

– Thamel 2014 – wasplaats

Thamel – 2015 – wasplaats na aardbeving

Thamel – 2016 – heropbouw wasplaats

Ik wandel naar Basantapur, het koninklijke plein met de oude pagoden en Sikhara tempels, de overheidsgebouwen en het koninklijk museum. In de kleine straatjes zijn sommige huizen intact, anderen door de aardbeving herleid tot schroot, en de meesten gebarsten en gestut.

Uit het niets steekt een harde wind op, die een stofwolk meejaagt en de omgeving hult in een dikke mist. Ik probeer nog met half gesloten ogen verder te stappen, maar als ik zie dat alle Nepali een schuilplaats zoeken, doe ik dat ook. Ik kom terecht bij een 72 jaar oude horlogemaker, die me een stoeltje geeft en het rolluik van zijn werkplaats naar beneden laat zakken. “Dangerous, very dangerous, wait 10 minutes“, zegt hij. Buiten raast de storm voorbij, het stof kraakt tussen mijn tanden, de lens van mijn fototoestel is wazig, mijn ogen zitten vol zand.

Achteraf blijkt dat de “dust storm” meer dan een harde wind was. De luchthaven moest gesloten worden en internationale vluchten omgeleid, het verkeer viel stil, er waren gewonden heel wat bananenplatages zijn vernield. En altijd krabbelen de Nepali weer recht, “buigzaam” als bamboe zeggen ze zelf.

Dinsdag 29/3/2016: Afspraak met HCI

Ik vertrek te voet vanuit het hotel naar HCI, Himalayan Climate Initiative (http://himalayanclimate.org). Het is een organisatie van goed opgeleide jongeren, die meestal in het buitenland gestudeerd hebben, en die in Nepal initiatieven opzetten in hun specialisatiedomein (onderwijs, ecologie, architectuur, gender, empowerment, coaching…) om het land van onderuit vooruit te helpen. De CEO die alles coördineert is Shilshila, een jonge dynamische vrouw, die van aanpakken weet. Ik heb een afspraak met haar om 12 u, in de kantoren van HCI, op wandelafstand van Thamel. Als ik er aankom ben ik onder de indruk van de professionaliteit en de degelijkheid die de organisatie uitstraalt. Een poster geeft in 1 oogopslag een overzicht van de verschillende deelorganisaties en hun doel, de boekhoudkundige balans van de voorbije jaren hangt uit in een valvenkast, alles is voor iedereen zichtbaar. Dit heb ik nog nooit meegemaakt in Nepal.

Ik heb met Shilshila voor het eerst contact gehad via Bikas, in het kader van de heropbouw van de huizen en de scholen in de dorpen in de buurt van Kathmandu, met een deel van het geld dat door de Arteveldehogeschool, collega’s, studenten, sympathisanten, verenigingen, scholen, bedrijven en gemeenten is bijeengebracht. Zij coördineert mee de onderhandelingen, de financiering,en ze doet dat op een voorzichtige en verstandige manier.

Nu ik haar persoonlijk ontmoet, en inzicht krijg in de activiteiten van HCI, voel ik aan dat de organisatie meer voor de Arteveldehogeschool kan betekenen dan enkel het coördineren van de hulpverlening rond Kathmandu. Ik stel onze huidige projecten voor, waarin studenten van de lerarenopleidingen van secundair, lager en kleuter, en de studenten van pedagogie van het jonge kind, betrokken zijn. Daarnaast geef ik ook uitleg over het postgraduaat intercultureel werken en coachen dat in 2016-2017 van start gaat in de opleiding secundair onderwijs. Shilshila wil er ook de projectleiders van de verschillende initiatieven bij betrekken, dus spreken we af dat ik haar binnen een week opnieuw ontmoet in Kathmandu.

In de namiddag ga ik langs bij Babu van Andes House. Alisa en Elias, studenten van de opleiding Pedagogie van het jonge kind (PJK) en Bram van de opleiding secundair onderwijs (OSO) zijn er na afloop van het eerste deel van hun stage op adem aan het komen. Ze deden stage in de scholen van onze CEPP (Centre for Educational Policies and Practices, http://schoolingnepal.org/index.php), in dorpen in de Middle Hills en de Terai. Sofie, die in OSO plastische opvoeding volgt, is nog in een afgelegen dorpje aan het werk in een kunstproject. De studenten vertellen enthousiast en kritisch over hun wedervaren. Het is niet altijd even evident geweest, zeker niet omdat 1 van de heel goeie stagebegeleiders, Binod, CEPP verlaten heeft om studie en werk te combineren in Duitsland. Hij had in oktober nog deelgenomen aan de KOI (kort opleidingsinitiatief) op onze hogeschool. Jammer maar begrijpelijk dat hij zijn master in de antropologie buiten Nepal wil verzilveren met een doctoraat. Ik hoop dat hij ooit terugkeert, de brain drain is 1 van de grote problemen waar Nepal tegen aankijkt. De studenten hebben het goed gehad, alleen om Elias maak ik me wat zorgen. Hij heeft een infectie gehad, verbleef een tijd in het ziekenhuis, en is fel vermagerd. Maar zijn ogen stralen, hij houdt zich sterk. Alisa, die vooraf wat twijfels in me deed opkomen, verbaasd me enorm. Ze kijkt met een brede blik, kritisch, relativeert, grapt over hoe anders ze dacht over het land en de stage voor ze hier naartoe kwam. “Je had het ons bij de voorbereiding nochtans gezegd, maar toen geloofde ik het niet“, laat ze zich enkele ontvallen. Het verwoordt goed wat ik al vaker ondervonden heb. Je kan studenten proberen voor te bereiden, maar het is pas op het moment dat ze zelf door de ervaring heen gaan, dat de dingen die gezegd zijn betekenis krijgen voor de meesten van hen. We spreken af dat we elkaar terugzien op 2/4 in Pokhara. Dan komen we samen met alle studenten van de lange stage, en houden we een feedback-moment over de opleidingen en de stageplaatsen heen.

Woensdag 30/3/2016: Afspraak in het Tibetaans vluchtelingenkamp en bezoekje aan de familie

Ik neem een binnenlandse vlucht naar Pokhara. Dat duurt ongeveer 30 minuten, en bij goede zichtbaarheid zie je, als je rechts in het kleine vliegtuig plaatsneemt, de besneeuwde toppen van de Himalaya en de Annapurna-keten. Jammer genoeg is het zoals wel vaker in deze periode bewolkt, en is er geen achtduizender te bespeuren. Ik kon ook met de bus gegaan zijn, een rit dit afhankelijk van de omstandigheden tussen de 6 uren en een etmaal kan duren (als je pech hebt en er een ongeval, een wegverzakking of een aardverschuiving is), maar ik moet vandaag nog langs bij de Tibetanen. Zij beginnen vanaf 1 april aan een vakantie van 14 dagen, en willen nog de exacte data van het stageprogramma en het onderwerp van het lerarencongres vastleggen. De studenten van de korte stage, die binnenkort aankomen, doen hun stage voor een deel bij de Tibetanen, en werken ook mee aan de workshops van het congres. De Herman Gmeiner Tashilling Refugee School is de partner waar we al het langst mee samenwerken, al sinds 2007. Ik ben wat zenuwachtig, want er is (alweer) een nieuwe directeur. Ik had met de drie vorige directies een goed contact, telkens waren voormalige leerkrachten van de school en kende ik hen al, maar dit keer is het een voor mij onbekende jonge Tibetaan. Hij heeft zijn master in de antropologie behaald in India en doctoreerde daarna in de Verenigde Staten. Ik hoorden van Kunden, de vorige directeur,  dat hij een andere koers wil varen. Mijn ongerustheid blijkt al snel ongegrond. De vergadering, met Kunden, Tsering (hoofd onderwijs van de Tibetaanse scholen) en de nieuwe schooldirecteur Norbu verloopt zeer vlot. Er ontstaat een pittige discussie over het installeren van wifi in de school, waar Kunden zich altijd sterk heeft tegen verzet maar waar de “nieuwe” generatie heel anders tegen aankijkt. Ik volg het met ingehouden glimlach, ik heb dezelfde discussie een paar jaar geleden ook gehad met hem. De planning wordt afgesproken, het thema van het congres zal dit jaar “ict-integratie in elk vak” zijn. De tablets die we meehebben voor de school zullen goed van pas komen. Als ik de school verlaat, heb ik een lijst mee met alle verwachtingen voor dit jaar. Ook nu weer is de gestructureerdheid en de stiptheid van de Tibetanen me opgevallen. Ze zijn echt wel, zoals ik ooit in 1 van de schriften van een Tibetaanse leerling zag: “I am from the other country“.

Niet ver van het kamp wonen de tante en oom van Anjana. Ik breng hen een bezoekje. De studenten mogen er kookles gaan volgen, in hun vrije tijd. Ondertussen leren zij de Nepalese cultuur verder kennen en vise versa, en voor mijn didi (oudere zus, voor jongere zus gebruikt men boini) en mijn dai (oudere broer, tegen een jongere broer zegt men bai) is het een kans om hun Engels te oefenen. Ze willen heel graag eens naar Hong Kong, waar hun zoon en dochter beide werken, maar ze krijgen geen visum omdat ze niet slagen voor de Engelse test.

Donderdag 31/3: Prospectie in de “Brug-school”

Eén van de studenten van de opleiding OSO die ooit stage deed in Nepal, is Emi Vannieuwenhuyze. Zij is ondertussen collega in de opleiding podologie van de Arteveldehogeschool, en nog steeds heel begaan met de projecten en het land. Ze reisde in december naar Nepal, en kwam er in contact met een schooltje (Shree Janakalyna English school) op een uur rijden van Pokhara (15 km), in ruraal gebied aan de voet van het middelgebergte. Emi vertelde er aan de directeur over haar stage, en beloofde hem met mij in contact te brengen.

Het dorpje Noubise in het district Chapakot, waar de school staat, is zwaar getroffen door de aardbeving en nog meer door een aardverschuiving een aantal maanden later. Toevallig waren die nacht, omdat het stormde en iedereen bang waren voor nieuwe aardschokken, tientallen mensen de heuvels op geklommen om te overnachten in een sterk stenen huis. De modder- en steenmassa die door de aardverschuiving met veel kracht van de berg naar beneden kwamen, heeft het huis echter compleet weggeveegd, en de aanwezige volwassenen en kinderen werden gedood. Met de kolkende massa spoelden ook omgerukte bomen mee, die de pijlers van de brug over de rivier vernielden. Honderden mensen waren afgesneden van de school, de weg, het dorp. Samen met Nepal House, een organisatie die werkt met getraumatiseerde kinderen en die vorig jaar onze studenten mee hielp bij de organisatie van de hulpverlening in de kleine dorpjes, is de brug bijna weer opgebouwd. De pijlers zijn nu in gewapend beton, de brug zelf is een metalen constructie. Voor de bodembedekking hebben de dorpsbewoners gebruikt wat ze zelf voorhanden hebben: bamboe. Drie pijlers konden nog niet in beton gemaakt worden, maar bestaan nu nog uit opeengestapelde keien met een metalen net errond. Er is onvoldoende geld voor de afwerking. Samen met Nepal House, een ingenieur, de plaatselijke overheid en de dorpsverantwoordelijke bekijk ik volgende week hoeveel het kost om de resterende pijlers te bouwen, zodat alles klaar is wanneer binnen een paar maanden de rivier opnieuw volloopt tijdens het moesson seizoen. De Arteveldehogeschool bouwt zo mee aan een brug waar dagelijks tientallen mensen gebruik van maken.

Vlakbij de brug ligt het schooltje. Ik word er ontvangen op de laatste dag van het schooljaar, net voor de kinderen een paar weken vakantie hebben. In Nepal volgen de scholen namelijk sinds een aantal jaren de Nepalese (Hindi)-kalender, waarbij het nieuwe schooljaar na Nepalees nieuwjaar (midden april) start. Op 14/4 wordt dit jaar de jaarovergang gevierd, de aanvang van het jaar 2073.

Ik bespreek met de directeur de stagemogelijkheden, druk hem op het hart dat onze studenten “interns” en geen “volunteers” zijn, en beloof te onderzoeken of er volgend academiejaar studenten van OKO, OLO of OSO stage kunnen doen. Het lijkt me een goeie school, met geïnteresseerde leerkrachten, en de gemeenschap heeft ook een “research-centrum”, dat is een door de overheid opgerichte bibliotheek waarin leerkrachten navormingen kunnen volgen. We zouden er met onze workshops van het lerarencongres heel welkom zijn. Volgende week ga ik nog eens opnieuw langs om verdere prospectie te doen, ook voor mogelijke gastgezinnen voor de studenten.

‘s Avonds ga ik langs bij Khem, het gastgezin waar de 8 studenten verblijven als ze in Pokhara zijn. Jammer genoeg hebben we de Butterfly lodge niet langer kunnen weerhouden als vaste stek voor de studenten. Het oude “volunteersgebouwtje” is een opslagruimte geworden, en de gemoedelijke lodge is vervangen door een gebouw met westers ingerichte kamers met airco. De eigenaar van de lodge, Govinda, die jaren onze contactpersoon of “fixer”is geweest, en die ik al ken sinds ik in 1994 voor het eerst in de lodge verbleef, heeft de leiding doorgegeven aan zijn zoon en houdt zich nu vooral bezig met een overheidsorganisatie voor toerisme. Ik beslis om zelf ook niet meer in de lodge te logeren. Ik zal met spijt in het hart de voorheen zo leuke lodge en de familie Pahari verlaten. Niets is voor altijd, wordt hier zo vaak gezegd, en dat klopt.

De vier studenten die al bij Khem zijn, zien er stralend uit. Brechje van OLO, die vooraf zoveel vragen had en alles tot in de puntjes probeerde te regelen en te weten, heeft de tijd van haar leven gehad en vertelt volop. Ik luister verwonderd hoe ze erin geslaagd is om aan klassen van 60 leerlingen les te geven. Ook Lize en Caroline van OKO hebben moedig doorgezet tot ze de “wilde kleuters” van de Macchapuchre-school onder controle kregen. Yasmine van OSO heeft ontdekt dat ze ook graag les geeft aan jongere kinderen. Ze werkte samen met Caroline van OLO om de droom van Santosh, de directeur van de Macchapuchre school waar te maken, nl. een basis Frans geven aan de kinderen. Ook in hun gastgezinnen hebben ze het goed gehad. Ik ben benieuwd wat het zal geven als ze morgen hun ervaringen uitwisselen met die van de studenten van de CEPP-scholen die in een geheel ander deel van Nepal les hebben gegeven.

Vrijdag 1/4: verhuis

Ik heb een appartement gevonden in de buurt van het huis van Khem. Het is nieuw, ruim en goedkoop. Ik aarzel toch wat om het te vertellen aan Keshab, de zoon van Govinda, maar hij neemt het sympathiek op, zonder emotie. Dat is tenminste wat ik er zelf wil in zien, want Nepali tonen hun gevoelens normaal gezien niet, noch in blijdschap, noch in verdriet. Ramesh, mijn vaste “taxi driver”, laadt mijn bagage in en voert me naar mijn nieuwe stek, met uitzicht op het meer. Mocht het toerisme hier wat meer op gang zijn gekomen na de aardbeving, zou ik vermoedelijk nooit het geluk hebben gehad om zo’n mooi verblijf huren, en zeker niet voor zo’n lage prijs. Ik heb voor het eerst in hier in Nepal een eigen keuken, zalig is dat. Mijn koelkast heeft wel een vreemd geurtje, dat vermoedelijk te maken heeft met de voortdurende stroomonderbrekingen. Er is nog steeds maar een 4-tal uren per dag stroom.

Ik gebruik de rest van de dag om nog verdere contacten te leggen voor de volgende dagen, en om het groepsgesprek van morgen met de studenten voor te bereiden.

Zaterdag 2/4: Uitwisselen van ervaringen, Nepal-dilemma’s oplossen en ontmoeting met Durbha van Nepal House

In mijn appartement is voldoende plaats om er een vergaderzaaltje van te maken, zodat ik de studenten naar hier laat komen. We beginnen met een rondje ervaringen uitwisselen, en de studenten maken een sterkte-zwakte analyse van hun stage. Ze zijn kritisch, mondig, en ze ontdekken hoe verschillend de context van hun stage is geweest. Sofie vindt het bv absurd dat Yasmin en Caroline Franse les hebben gegeven in de Macchapuchre school. In de afgelegen scholen van de Terai, waar zij stage deed, spreken de kinderen enkel de taal van de kaste en de etnische groep waartoe ze behoren. Hun moedertaal wijkt sterk af van het Nepalees. Op school krijgen ze onderwijs in het Engels en Nepalees. Dat betekent dat ze vanaf kleuterleeftijd ineens 2 nieuwe talen moeten leren. In de Macchapuchre school daarentegen, behoren de kinderen tot dezelfde kaste en etnische groep, en spreken ze vrijwel allen “hetzelfde” Nepalees.

De samenwerking over de opleidingen heen hebben de studenten als een sterkte ervaren. Ook de PJK-ers Alisa en Elias, die op deze manier kennis hebben gemaakt met de didactische benadering van de studenten van de lerarenopleidingen.

Een deel van de namiddag besteden we aan een aantal dilemma’s die ik voor de studenten heb voorbereid. We gaan dieper in op het vraagstuk van het voluntourism, waar ze allen tijdens hun stage in zekere zin mee gecontronteerd zijn en dat hun ogen heeft geopend over de malafide praktijken van de “vrijwilligers-ronselaars”.

De studenten bespreken ook welke vorm van interculturele inclusie het meest kans maakt op slagen. Er wordt boeiend gediscussieerd, met respect voor elkaars mening. Het zijn acht sterke studenten, die dankzij hun eigen persoonlijkheid veel uit deze stage hebben gehaald en elkaar daarbij hebben geïnspireerd en gesteund.

Zondag 3/4: Nepal House en onverwacht bezoek

Ik krijg onverwacht bezoek uit België. De ouders van Ward, een student van OSO die 6 jaar geleden deel uitmaakte van de Nepalstage, kloppen aan. Ze zijn eerst langs gegaan in de Butterfly Lodge en van daaruit naar hier doorgestuurd. Het is een leuk gesprek, Ward heeft na zijn stage nog verdergestudeerd en een master aardrijkskunde behaald. Hij werkt als leerkracht, en gaat volgend jaar samen met zijn vriendin op wereldreis.

Tegen de middag heb ik een afspraak met Dhurba van Nepal House. We bekijken de rekeningen van de opbouwwerken die o.a. met fondsen van het Artevelde na de aardbeving zijn gefinancierd. Volgende week bezoeken we deze dorpen en maken we werk van een fotoverslag voor iedereen die mee geld heeft ingezameld na de aardbeving. Kaplang ligt op een 7-tal uur van hieruit rijden met de jeep, en vandaar naar Khari in het Ghorka-district is het ook nog eens een 3-tal uren.

Voor de opbouw van de brug in Noubise in Chapakot, vraagt Dhurba me om morgen samen te zitten met Basanta, die ook deel uitmaakt van Nepal House. Hij kent het dorp en het district goed, hij is er opgegroeid.

Ik krijg ook goed nieuws van de studenten van de korte stage. Hun vlucht is omgeboekt en ze vertrekken vanuit Dusseldorf. Woensdag vlieg ik naar Kathmandu om hen rond te leiden in de stad. Ze krijgen een onderdompeling in cultuur en religie, en komen dan naar Pokhara om hier hun stage verder te zetten.

Maandag 4/4: Nepal House bis

Vier studenten van de lange stage (Alisa, Elias, Lize en Caroline) zijn vanochtend naar de school in het Chapakot district vertrokken. Er is vandaag een tekenwedstrijd in de school, en de directeur had me laten weten dat de studenten welkom waren. Knap dat ze zelfs in hun vakantieweek tijd uittrekken om de nieuwe school te verkennen. De schooldirecteur was enthousiast toen ik hem verwittigde van hun komst, en vroeg natuurlijk al of ik geen zin had om mee te komen en Dal baath te eten bij hem thuis. Als je hier op elke uitnodiging zou ingaan, schuif je voortdurend mee aan tafel in dit gastvrije land. Het is dan wel altijd opnieuw wennen dat je als gast eerst moet eten, terwijl de volwassenen gastheer en -vrouw wachten tot je klaar bent voor ze zelf beginnen, en pas als zij hun bord leeg hebben, de kinderen hun maaltijd krijgen.

Basanta is veel vroeger dan afgesproken. We bekijken de mogelijkheden voor de brug, en beleggen een vergadering met alle betrokkenen volgende week donderdag. Aangzien Basanta zelf bij meerdere projecten en organisaties betrokken is en een heldere kijk heeft op hun noden, bekijk ik met hem ook of hij mogelijkheden ziet voor stages voor het postgraduaat intercultureel werken en coachen. Eén van de interessante voorstellen die hij doet, is een stage in een school voor kinderen met een beperking. Hier in Nepal wordt geen onderwijs voorzien dat is afgestemd op deze kinderen. Ze worden eerder een beetje weggemoffeld in een internaatsverblijf, en krijgen onderwijs zoals alle andere kinderen. Maar Basanta weet dat in de Sarasootig Teeka Higher Secondary School, de leerkrachten en de directie op zoek zijn naar een andere, kindgerichte aanpak. Als er in het postgraduaat studenten van logo, ergo of sociaal werk zijn, zouden ze in deze school, in de stad Bagmary op ongeveer een uur rijden van Pokhara, misschien wel een boeiende stageplaats kunnen zijn. Basanta zorgt ervoor dat ik de school volgende week vrijdag kan bezoeken.

Dinsdag 5/4: Kinderarbeid, videoboodschappen van de studenten en een plan voor een “gorra face”

Basanta vertelde me gisteren tijdens ons gesprek over het feit dat er nog steeds kindslaafjes verkocht worden aan rijke families in Nepal zelf en in het westen. Als ik ‘s ochtends een wandeling maak, zie ik ook in de hotels en bij de bouwwerken hier jonge kinderen aan het werk. Vandaag staat er in De Morgen een artikel “Te koop in Engeland: kindslaaf. Slavenhandelaars bieden Nepalese en Indiase slachtoffers van aardbeving te koop aan”(http://www.dm.be/s/ax3fe874a/1H9hiZ). Voor 5 lek (1 lek = 100000 Nepalese Roepie of ongeveer 1000 Euro, aan de huidige wisselkoers) kan een undercover journalist kinderen kopen in de tentenkampen in Jalandhar in India, waar nu nog steeds slachtoffers van de aardbeving wonen.

In de warme middagzon komen Caroline (OKO), Brechje (OLO) en Alisa (PJK) samen. Voor hen nadert het einde van de stage snel. Yasmine (OSO) is er ook bij. We bespreken planning voor de resterende dagen en wisselen tips uit die specifiek voor hun stageplaatsen en scholen van toepassing zijn. De vier studenten maken ook een videoboodschap over hun stage. Hoe Caroline haar stage heeft beleefd zie je bijvoorbeeld hier, en ook Brechje vertelt via deze link over haar stage.

In de late namiddag belt Basanta van Nepal House. Hij is erin geslaagd om de ingenieur die voor de overheid heropbouw van de door de aardbeving beschadigde bruggen en wegen in de streek rond Pokhara zover te krijgen dat hij mee wil gaan naar Noubize in Chapakot, om er naar “onze” brug te kijken. Maar ik moet wel meegaan, en ik besef dat de overheidsambtenaar er alleen maar vaart wil achter zetten omdat er een “gorra face” bij betrokken is. “Gorra” is de roepnaam die Nepali gebruiken voor “bleekhuiden”. Je zou ze moeten zien schrikken als ik blijk geef dat woord te verstaan. We rijden een uur over de stoffige “bumpy road”, worden ontvangen met een bord komkommers als welkom, en gaan dan met de hele delegatie naar de brug kijken. Er wordt meer dan een uur over en weer gepraat, en de ingenieur belooft tegen volgende week de plannen voor te leggen. Hopen maar dat hij woord houdt, en dat de pijlers er komen voor de moesson van de droge bedding opnieuw een kolkende rivier maakt. De schooldirecteur neemt ook deel aan het gesprek, hij hoopt op stagiairs voor zijn school, én op een brug. Met een beetje geluk komen beiden in orde.

Woensdag 6/4: Blauwe vogels en mama Anita

Op de foto hieronder merk je waarom de roeiboten waarmee de vissers op het meer varen zo’n mooie kleuren hebben. Ze zijn geïnspireerd op de kleuren van de ijsvogel, die altijd in de buurt van het meer rondhangt, en die je alleen opmerkt eens je weet dat je hem daar kan vinden.

Later op de dag bel ik mama Anita. Zij woont in een bergdorpje Tallipokhari, op ongeveer een half uur rijden en 2,5 uur stappen van Pokhara. Ze kan amper Engels en woont in een klein lemen huis. Elk jaar kijkt ze ernaar uit om gastgezin te zijn voor onze studenten. Ondanks het ruwe leven in de bergen, en de zeer primitieve omstandigheden waarin ze terecht komen, zijn de meeste studenten over hun verblijf bij mama Anita in de wolken. Ook de tocht naar het bergdorp is prachtig, eerst moet je over een hangbrug boven de rivier, en dan langs een pad de berg op. Lize, Brechje en Caroline, die er morgen heen gaan, krijgen een speciale gids mee: de schooldirecteur van de districtsschool van Tallipokhari. Hij is toevallig in de buurt en zal hen naar zijn dorp leiden. Ik ben blij dat hij terug is uit de VS, waar zijn kinderen wonen en werken en waar hij de laatste 3 jaren verbleef. Voorheen, toen hij directeur van de school was, konden onze studenten er stage doen, maar na zijn vertrek, veranderde de sfeer in de school en bleven de leraren gedemotiveerd thuis. Het was voor de studenten niet meer mogelijk om er stage te doen. Ze gingen enkel nog naar het dorp om een paar dagen bij mama Anita te verblijven. Ik moet zo snel mogelijk met de directeur hem gaan praten, en bekijken of de stage terug kan opgestart worden vanaf volgend academiejaar.

Donderdag 7/4: Kathmandu en de aankomst van de groep studenten van de korte stage

Het is altijd even over een drempel stappen om terug te keren naar Kathmandu. De drukte went snel, maar de smog en de traffic jam waardoor kleine afstanden afleggen soms lang kan duren, maakt van de stad een uitdaging. En toch heeft Kathmandu ook haar eigen schoonheid. Vandaag staat een bezoek aan de site waar de deelorganisaties van HCI (Himalayan Climate Organisation) aan het werk zijn, samen met (CEO)  Shilshila, en in de namiddag een overleg met Michael Rai van CEPP (Centre for Educational Policies and Practices). Tegen de late namiddag komen de studenten van de korte stage van de opleiding secundair onderwijs aan. Hun stage bestaat uit 4 weken keuzestage in een al dan niet didactische context, en 2 weken doelgroepenstage (stage bij andere doelgroepen). Meestal geven ze hier les, maar daarnaast zullen zij ook helpen met het inrichten van modelklassen in de scholen die na de aardbeving heropgebouwd zijn, geven ze EHBO en sport in de districtschool van Tallipokhari, en werken ze mee aan een schooldansproject dat over verschillende scholen heen loopt (onze studenten LO en BR), de lerarencongressen en workshops, en krijgen ze een onderdompeling in cultuur en religie, en een training (door Basanta van Nepalhouse) over het schoolsysteem in Nepal.

De ochtendvlucht naar Kathmandu, met een 20 tal passagiers in een klein vliegtuigje van Yeti Airlines, is 1 van de mooiste ooit. Een half uur na het opstijgen wandel ik de domestic airport al uit. Er zijn verbouwingen aan de gang, de ooit sjofele aankomsthal is op weg om ooit een modern tintje te krijgen.

Onmiddellijk na aankomst in het hotel moet ik naar HCI vertrekken. De chauffeur van het hotel wil me er naartoe brengen, al heb ik twijfels of hij eigenlijk wel weet waar we naartoe moeten. Adressen zijn hier eerder “gebieden”, dus de richting die de “driver” neemt is meestal wel ok, maar eenmaal aangekomen in de buurt van de bestemming, begint de echte zoektocht. Uiteindelijk kom ik een half uur te laat aan. Shilshila leidt me rond in de verschillende afdelingen van HCI, die allen een soort mini-ondernemingen zijn, klein gestart en uitgegroeid tot zelfbedruipende bedrijfjes. De HCI-ers zelf doorstaan een beetje de vergelijking met Vlerick-boys (en vooral girls). Jong, dynamisch en hoog opgeleid. De mini-ondernemingen die ze hebben opgestart, worden bemand en gerund door Nepali die zij hebben getraind en die zich voorheen aan de rand van de maatschappij bevonden, ofwel door armoede, ofwel door de kaste waartoe ze behoren. Een voorbeeld zijn de “garbisch collectors”, kastelozen die het vuil dat langs de straten en de rivier wordt achtergelaten oprapen en eruit halen wat geld waard is of eetbaar is. Zij worden door iedereen geminacht. Maar bij HCI hebben ze hen een opleiding gegeven en runnen ze nu een sorteerbedrijfje. Ze zijn de  “friends of the city” of “Nagar Mitra” en verdienen op een legale manier geld met het sorteren van pet-flessen, die tot nu toe illegaal naar India worden gesmokkeld door malafide organisaties die aan de garbisch collectors 1 of 2 Roepie geven per kubieke meter petflessen, terwijl ze er zelf het duizendvoud voor krijgen.

Er is ook een mini-onderneming waar naaisters werken. Zij maken in opdracht van grote bedrijven zakjes en vlaggen voor conferenties, doen zelf de boekhouding, verzorgen de communicatie en de marketing. 

Ik stel onze hogeschool en het postgraduaat ook voor aan de stichter van HCI, die samen met Shilshila de voorstellen bekijkt en me binnen een aantal weken terug verwacht om de afspraken mogelijke stages voor het postgraduaat verder vorm te geven.

Na de middag komt Michael van CEPP. Er volgt een grondige evaluatie van de voorbije stage, en we bekijken samen wat gewerkt heeft en wat best anders aangepakt wordt. Ik neem een aantal heel goeie ideeën mee terug naar huis voor het volgend jaar. Ik ben blij te horen dat de studenten goed werk hebben geleverd, al hebben ze er bij CEPP onterecht een schuldgevoel aan overgehouden dat 1 van hen zo ziek is geweest. Het is niet voor iedereen weggelegd om tegen het harde leven in de Terai bestand te zijn. Vooral onze westerse maag en darmen hebben het daar soms wel eens moeilijk mee.

En dat is het tijd om naar Andes House te gaan, waar de studenten van de korte stage zullen aankomen. Hun vlucht is op tijd, zelfs een beetje te vroeg. In het restaurantje vlakbij hun verblijf heb ik Dal Baath voor hen besteld, het Nepalese gerecht dat in de meeste gezinnen hier in de voormiddag en ‘s avonds gegeten wordt. Ook de muntlimonade valt in de smaak. (blog studenten: https://ophetdakvandewereld.wordpress.com) 

Vrijdag 8/4: Cultuur en religie

Er staat een dag onderdompeling in cultuur en religie op het programma. We starten met de lijkverbranding in Pashupatinath, en gaan dan naar de boeddhistische stoepa van Swayambunath. Tegen die tijd zijn de studenten al voldoende vertrouwd met het drukke verkeer en kunnen ze op eigen houtje naar het koninklijke plein van Basantapur stappen. Onderweg lopen ze tussen de dansende Newari die in de aanloop naar Nepalees nieuwjaar een festival van 3 dagen houden te ere van de god met de olifantenkop, Ganesh.

Van sommige studenten krijg ik vragen, die nog helemaal kaderen in hun westers denken. Ook de kledij moet nog wat bijgeschaafd worden. Maar na deze eerste onderdompeling, kijken de meesten al voor een stuk anders. De lijkverbranding, het ouderlingentehuis waar we op bezoek zijn gegaan, de verwarde blik van de bedelende lijmsnuivertjes, de trage of uitblijvende heropbouw van de vernielde tempels en huizen na de aardbeving, geven stof om over te praten en na te denken.

Lijkverbranding bij de Pashupatinath- tempel aan de Bagmatirivier

Pashupatinath is de belangrijkste hindoetempel in Nepal en ligt aan de heilige Bagmati rivier. Er zijn elf stenen crematieplatformen bij de tempel, en afhankelijk van de kaste en rijkdom wordt je lichaam dichterbij of verder af van de gouden tempel tot as herleid en dan in de rivier verstrooid. Een lijkverbranding moet binnen 24 uur na overlijden voltrokken zijn. Op een correcte manier gecremeerd worden is voor Nepali heel belangrijk.
Vier op de vijf Nepalezen is hindoe en de crematie is de kern van hun religie. Dan verlaat de ziel het lichaam om te reïncarneren. De crematierituelen beïnvloeden op een directe manier wat er met deze ziel gebeurt.  Wie op de juiste manier wordt verbrand kan voor altijd ‘verlost’ zijn van de cyclus van wedergeboorte. Er is om en bij de 250 kilo van het juiste houtsoort nodig voor het ritueel, dat geleid wordt door een Brahmaanse priester, geassisteerd door de oudste overlevende zoon of mannelijk familielid van de overledene. Deze persoon wordt kaalgeschoren en voorbereid op zijn taak met  een aantal reinigingsrituelen. Andere familielieden staan hem bij bij. Op de overledene worden vooral goudgele en oranje lijkgewaden gelegd, kransen van goudsbloemen, suikergoed, muntjes en bankbiljetten. De overledene wordt door de familieleden 3 keren in wijzerzin rond de brandstapel gedragen en dan op het hout gelegd. Met handelingen in een vastgelegde volgorde wordt het vuur dan aangestoken. Nat stro zorgt voor extra rookontwikkeling, zodat de ziel gemakkelijk meegedragen wordt. Het mannelijk familielid dat de Brahmaanse priester heeft geassisteerd bij de ceremonie, is onrein en dus ‘onaanraakbaar’ voor een periode van 13 dagen en zal gedurende lange tijd (tot 1 jaar) het wit gekleed gaan.

Basantapur, het koninlijke plein van Kathmandu

De eerste foto toont de mooie pagodes zoals deze er voor de aardbeving uitzagen. Prachtige bouwwerken met houtsnijwerk. Na de aardbeving zijn enkel de voetstukken overgebleven (zie tweede foto). De tenten die er vorig jaar toen wij nog een nacht in Kathmandu doorbrachten voor we naar huis terug keerden, zijn verdwenen. Of al deze mensen al terug een dak boven hun hoofd hebben, valt te betwijfelen, en als dat wel zo is, blijft de vraag of dat dan wel een veilig dak is. Veel huizen zijn gestut, gekraakt, of liggen nog helemaal in puin.

Stoepa in Swayambunath

Ook de boeddhistische tempel van Swayambunath is getroffen door de aardbeving. De stoepa zelf staat er nog, maar het mooie boeddhistische klooster dat er vlak bij stond, is volledig weggevaagd. Het is voor wie de plaats goed kent een aangrijpend zicht om nu enkel nog een tentje te zien dat dienst doet als klooster, in plaats van het statige en kleurrijke gebouw dat er vorig jaar nog was.

Stoepa (2016)

Klooster (links op de foto) aan de voet van de stoepa (2015 voor de aardbeving)

Klooster aan de voet van de stoepa (2016)

Zaterdag 9/4: Busrit van Kathmandu naar Pokhara

De studenten van de korte stage nemen de bus naar Pokhara, dat 204 km ten westen van Kathmandu ligt. De bus rijdt langs de Phrithvi Highway, een groot woord voor een kronkelende weg waar bussen, vrachtwagens en auto’s elkaar soms rakelings kruisen en die slingerend de middle hills over rijdt, langsheen en over rivieren. De rit duurt in optimale omstandigheden 5 tot 6 uren, als er ongevallen gebeurd zijn of ergens een blokkade is, rijd je er tot 2 keer zo lang over.

De groep van dit jaar komt ongeveer 8 uren na het vertrek in Kathmandu aan.

Zondag, 10/4: Schoolbezoek, overvolle bussen en Run for fun

De studenten zijn ondertussen goed geïnstalleerd in hun verblijf voor de komende stagetijd. Bij Sushma en Khem slapen ze per 2 in een kamer. Van op het dak zien ze in de verte het meer liggen.

Voor hun eerste dag in Pokhara gaan samen met de studenten van de lange stage, opeengepakt in een overvolle lokale bus, naar de Macchapuchre school in Burjunkhola. Hoewel het nu voor even vakantie is, zijn er toch enkele leerkrachten aanwezig, en kunnen de ervaren studenten van de verschillende opleidingen, de anderen rondleiden en laten kennismaken met hun gastgezinnen. De weg ernaartoe is ongeplaveid en hobbelig. Voor de “nieuwkomers” een ervaring op zich.

Joke en Jonathan, studenten LO, hebben een andere taak. Zij helpen Keshab met de organisatie van een Run for Fun, een loopwedstrijd voor sportieve toeristen, gesponsord door de lokale horeca. De “Run for Fun” is volgens Keshab bedoeld om de wereld te laten zien dat het in Nepal weer allemaal goed gaat, en dat de toeristen gerust terug naar het land mogen afreizen. Maar de run kadert ook in het Nieuwjaarsfestival dat vandaag start met een processie waarin de 4 kasten hun traditionele kledij, dans en muziek tonen. En helemaal vooraan in de stoet (ik had het kunnen weten) loopt Keshab, geflankeerd door… Jonathan en Joke met het spandoek dat de festiviteiten aankondigt. Ze zullen hier morgen vast in de plaatselijke krant staan.

Maandag, 11/4: bezoek aan het Tibetaans vluchtelingenkamp

Volgens gegevens van de VN leven er ongeveer 40000 vluchtelingen en asielzoekers in Nepal. Daarvan leven 25000 mensen afkomstig uit Buthan in 2 vluchtelingenkampen. Voor hen worden intensieve programma’s opgezet om hen een definitieve verblijfplaats in Nepal, Buthan of een derde land te bezorgen. De overige 15000 vluchtelingen zijn hoofdzakelijk Tibetanen. Hun aantal is een ruwe schatting, omdat Tibetanen in Nepal geen identiteitsdocumenten kunnen krijgen, en ook nergens officieel mogen ingeschreven worden. De meeste Tibetanen leven in vluchtelingenkampen verspreid over een aantal steden, o.a. in het sinds 1964 aangelegde Thashiling refugee camp in Pokhara. De omstandigheden waarin zij leven zijn niet evident, en ze kunnen geen visum krijgen om te reizen. In het laatste VN-rapport (2016) staat: “The UNCHR will continue to advocate a simpler visa-waiver process for urban refugees who are accepted for resettlement and ways to assure the safe transit of Tibetans to India. UNHCR will also seek the issuance of documentation for the long-staying Tibetan population.” Of dit succesvol en haalbaar is, blijft een moeilijk te beantwoorden vraag. Nepal hecht zich economisch steeds meer vast aan China, en dat zal het leven van de Tibetanen in Nepal volgens hen bemoeilijken.

Voor onze studenten is het beeld dat zij hebben van een vluchtelingenkamp, er 1 dat ze kennen van de mediabeelden over de huidige kampen in Europa. “Hier zijn huizen, ze leven echt in een dorp”, drukt 1 van de studenten haar verbazing uit als we het kamp van Tashiling binnenkomen. Dat klopt, na verloop van jaren (in het geval van de Tibetanen zelfs meer dan 50 jaar) worden de kampen dorpen in een stad.

De Tibetaanse cultuur en sfeer, veel meer georganiseerd en een stuk netter ook, valt meteen op. Dit is een stukje Tibet in Nepal, bevolkt door de oudere inwoners die de gevaarlijke vlucht door het hooggebergte meegemaakt hebben als volwassenen, een tweede generatie waarvan de meesten tijdens de vlucht kinderen waren, en een derde generatie die hier geboren is. De vluchtelingen zijn tot 2008 systematisch in Nepal blijven toestromen, nadien is het aantal nieuwkomers afgenomen. Volgende week geven we hier les, en zullen onze studenten zich realiseren dat de kinderen hier voor zichzelf wel toekomst dromen, maar de twintigers en hun ouders ontmoedigd geraken omdat er voor hen weinig kansen openliggen.

We bezoeken het kamp, het Tibetaans klooster en de kleine souvenierwinkeltjes waarmee de bewoners van het kamp wat geld proberen te verdienen. Onder andere hun handgeknoopte tapijten zijn befaamd.

Dinsdag, 12/4: afscheid, kampioen en de koning van België

De dag start met het afscheid van Caroline, Brechje en Lize. Ze laten een diepe indruk na op iedereen hier, Susma en Khem zullen hen missen, en wij ook. Ze krijgen een mooi afscheid voor ze in een volgepropte taxi naar de vertrekplaats van de bussen rijden.

Ondertussen zijn de andere studenten ook vroeg uit de veren. Ze krijgen samen met een groep deelnemers aan de Run for Fun een opwarming en workout van onze studenten Jonathan en Joke in de tuin van de Butterfly Foundation. Om 9 u lopen ze allen mee in de hoop 1 van de mooie prijzen te halen. Er is veel volk komen opdagen, waaronder heel wat goeie lopers. Joke en Jonathan hebben de organisatie van de loopwedstrijd goed mee opgevolgd en voor extra veel deelnemers kunnen bijeenbrengen.Onze studenten bijzonder goed. Bij de vrouwen wordt Joke tweede. Paulien valt met een vierde plaats net buiten de prijzen, en Jonathan eindigt op een verdienstelijke vijfde plaats bij de mannen. Ook de overige studenten behalen een mooi resultaat. Joke krijgt een ceremonieel eerbetoon, met een teeka met rode kleurstof, een token of love (een boeddha beeldje), een sjaaltje als teken van eer en geluk, en daar bovenop een vlucht met een zweefvliegtuigje.

In het publiek staan twee kleine jongens, Thomas en Philippe. Het zijn neefjes. Philippe (rechts op de foto) is de zoon van Keshab Pahari, Thomas (links) is de zoon van Santosh Pahari, de broer van Keshab. Hun grootvader is Govinda Pahari, de eigenaar van de Butterfly Lodge waar de studenten tot vorig jaar hebben gelogeerd. Drie jaar geleden was 1 van onze studenten van de lange stage Thomas. Hij voelde zich in Nepal bijzonder goed, zag er op den duur ook een echte Nepalees uit, en werd bijna als een zoon opgenomen in de familie Pahari. Het klikte zo goed dat Santosh besloot zijn eerstgeboren zoon naar hem te vernoemen. Keshab wou toen zelf ook een westerse naam voor zijn zoon, en vernoemde hem naar de (toen) toekomstige koning van België.

Het haar van (Hindoe) jongens wordt in de eerste drie levensjaren niet geknipt. Pas als het kind 3 jaar is, volgt 1 van de Sanskaar rituelen (de Moeran genaamd) waarbij het haar kaalgeschoren wordt. Het haar dat in de baarmoeder is gegroeid, wordt namelijk geassocieerd met het verleden en met de vorige levens, en dus ook met de negatieve aspecten die deze levens met zich mee hebben gebracht. Als in navolging van de Karma-leer, de ziel die heeft plaatsgenomen in het lichaam van het kind negatieve daden heeft verricht, zal het daar in zijn huidig leven ook mee te maken krijgen. Op het moment dat het echter wordt kaalgeschoren, kan het kind zich richten op de toekomst. Met de Moeran begint het kind zo aan de ontwikkeling van zijn eigen karma.

In de namiddag komen de studenten langs om hun stagetaken te bespreken en het voorbereidingswerk verder te verdelen. Vanavond vieren ze met de Nepali oudejaar, en morgen gaan de eerste 3 naar Tallipokhari bij mama Anita. De anderen starten tutoring Engels, een paar nemen eerst een dag vrij om een deadline te halen van hun bachelorproef.

Woensdag, 13/4: 2073

Het nieuwjaar is vannacht ingezet met luide muziek en vuurwerk. De studenten gingen naar het festival, een soort Nepalees “Feest in het Park” met oude ijzeren kermistuigen, kraampjes en de Nepalese Clouseau, zoals Charlotte het groepje dat optreedt noemt. Er zijn 30000 Nepalezen afgezakt naar Pokhara voor oudejaar. Voor de eerste keer dit jaar waren ongeveer alle hotels bezet. Vooral de onveilige manier waarop hier omgesprongen wordt met vuurwerk, was voor de studenten even schrikken. Er is gelukkig niets gebeurd.

Charlotte, Julie en Paulien zijn vertrokken naar Tallipokhari. Ze zullen door mama Anita met open armen ontvangen worden, en voor het eerst hun dal baath met de handen eten. Het leven in de bergen, op nauwelijks een 3-tal uren hier vandaan, is nog heel ruraal.

Voor Anne is het al een paar dagen doorbijten. De studenten hebben al bijna allemaal last gehad van maag en darmen, maar bij Anne lijkt het van iets meer hardnekkige aard. De hoge temperaturen, het gebrek aan hygiëne en de stroom die meerdere keren per etmaal uren uitgeschakeld wordt, volgens een vooral meegedeeld schema dat zelfs in de kranten gepubliceerd wordt, zorgen ervoor dat eten niet altijd op de goeie manier bewaard wordt. Doe daar nog wat besmet water bovenop en je krijgt een cocktail waar onze westerse maag en darmen niet goed tegen bestand zijn.

Ik bereid met Basanta en Durba van Nepalhouse het bezoek aan de dorpen in het Gurkhagebied verder voor. We huren 2 jeeps, want alle studenten gaan mee. We proberen in 1 dag heen en terug te gaan, het zal afhangen van de staat van de weg en van de jeeps of dat ook zal lukken. De directeur van school die via het geld dat vorig jaar is bijeengebracht door onze collega’s, studenten en iedereen die Nepal mee gesteund heeft, terug opgebouwd wordt, zal er ook zijn. We gaan het stageprogramma voor volgend jaar vorm geven.

Donderdag, 14/4: De container is aangekomen, bijna een jaar na de aardbeving

Vorig jaar, toen we hier na de aardbeving hulpverlening op touw zetten, was er een groot tekort aan zeilen voor de voorlopige woningen. De firma Sioen van Ardooie heeft toen, op initiatief van Francis Luca, een container vol zeilen bijeen gebracht, o.a. geschonken door klanten van over geheel Europa. De container is per schip naar Calcutta gebracht, waar hij ongeveer 3 maanden na de aardbeving aankwam. De moesson was volop aan de gang in Nepal, de zeilen zouden goed van pas komen. Maar dan is het beginnen mislopen. Er was de raad gegeven om de lading als hulpgoederen in Nepal in te voeren, zodat er geen invoerrechten zouden moeten betaald worden. Dat was een goed idee, ware het niet dat vanaf de derde maand na de aardbeving, de overheid geen ladingen meer als hulpgoederen  wou aanvaarden. Waar het verder misgelopen is, kan moeilijk achterhaald worden, maar feit is dat de container zo lang in de haven is blijven staan, dat er een zeer hoge som aan liggeld moest betaald worden. Bovendien was de grens tussen India en Nepal ondertussen omwille van een blokkade wegens ongenoegen over de nieuwe grondwet voor maanden gesloten. Dat verdubbelde nog eens de kosten voor de opslag van de container. Uiteindelijk is met verenigde krachten van Francis, de firma Sioen en Bikas de volledige som betaald, en kon de container per vrachtwagen naar Nepal vertrekken. Het moet een vreemd zicht geweest zijn, er rijden zo goed als geen vrachtwagens met containers rond in Nepal. De vrachtwagen is aangekomen bij HCI, Shilshila liet weten dat alles goed verlopen is. Zij verdeelt de zeilen, die jammer genoeg nog altijd broodnodig zijn voor de vele daklozen die nog wachten op het eerste geld van de overheid. De container zelf krijgt een nuttige bestemming op de terreinen van Himalayan Climate Institute. Eind goed al goed, maar niet voor herhaling vatbaar…

Vrijdag, 15/4: Op bezoek in de dorpen waar we vorig jaar na de aardbeving een hulpprogramma opzetten

De studenten staan stipt om 5 u klaar om te vertrekken naar het Ghurka-gebied, waar het epicentrum van de aardbeving lag en waar de studenten van de stage van 2015 de basishulp op gang trokken. Kaplang en Khari zijn zo afgelegen dat de massaal toegestroomde internationale hulp niet tot daar reikte, omdat ze gewoonweg teveel verborgen liggen. De studenten weten dat het een zware tocht wordt, en ondanks de maag- en darmproblemen waar sommigen nog mee kampen, gaan ze allen mee. Het duurt 45 minuten voor de jeeps er allebei zijn, en we samen met Durba, Basanta, Krishna van Nepal House en 2 chauffeurs de rit aanvangen.

De weg naar het eerste dorp in het Gurkha-gebied is hobbelig en stoffig. We worden zodanig dooreengeschud dat mijn stappenteller elke schok als een stap registreert. Tegen het eind van de dag zijn er dat meer dan 24000. Soms blokkeren tegenliggers de weg, soms doen de met het water van een bergstroom meegevoerde stenen dat. Met de hulp van iedereen wordt er dan letterlijk “een steen verlegd”.

Langs de weg zien we de resten van de vernielde huizen. Het wordt voor mij ook meer en meer duidelijk dat de voorlopige huizen, met goedkope materialen en ingenieus ontworpen, maar o zo westerse ideeën hier maar half helpen. De voorlopige huizen met golfplaten en bamboe staan leeg, de mensen wonen opnieuw in hun gehavende wankele huizen.

De reden daarvan begrijp je maar als je ook de situatie ter plaatse ziet. Er zijn momenteel veel bosbranden, we rijden langs hectaren afgebrande, nog nasmeulende en zelfs brandende bossen, waartegen huizen uit bamboe geen kans hebben.

Verder zijn de golfplaten letterlijk speelballen van de harde windstoten die de moessoenregens voorafgaan, en geraken ze beschadigd door de dikke hagel die hier regelmatig uit de lucht valt. De bewoners van de bamboehuizen en de stalen constructies bezet met zeilen en golfplaten zijn ook bang voor roversbendes, die met een fikse trap de deur van deze lichte en voorlopige huizen intrappen. Als eerste en tijdelijke hulp zijn de huizen ok, maar er is (te) veel buitenlands geld in gestoken (de tijdelijke huizen kosten tussen 500 en 800 Euro) dat beter anders had kunnen gebruikt worden, stelt met hier. En nu ik de situatie hier ter plaatse bekijk, vind ik dit een terechte vaststelling die me er opnieuw van overtuigd dat hulpverlening er moet komen in samenspraak en met inbreng van de lokale bevolking. Gelukkig zullen de huizen waarvan het frame uit ijzer bestaat en enkel de wanden uit tijdelijk materiaal in de toekomst kunnen omgezet worden tot permanente woningen. Voor de modellen waar alleen een gebogen golfplaat de “shelter” vormt waarmee het tijdelijk huis is gebouwd, is dat een stuk minder het geval.

Het materialen van de tijdelijke huizen krijgt dankzij de creativiteit van de dorpelingen, een tweede bestemming. Overal zie je hoe ze als vloerbedekking, draagdoek voor oogst, afdekking voor de dierenvertrekken, afscherming van het “sanitair blok”, bescherming van voorraden gebruikt worden. De heuvels kleuren oranje en blauw, en het zilver van de golfplaten blinkt er tussenin.

In het eerste dorp waar we aankomen, zien we huizen die, een stuk met het geld dat Artevelde bijeenbracht, een stuk met eigen middelen van Nepal House, en vooral met de werkkracht van het hele dorp zijn gebouwd en in gebruik genomen. Er is een sterke fundering, een metalen frame, en snelbouwstenen die met stevig cement zijn gebouwd. Het ontwerp, dat Nepal House samen met een Nepalese architect en een ingenieur, beiden afkomstig uit de streek liet ontwerpen, is aardbevingsbestendig. Mocht het bij een te hevige schok toch breken, dan vallen de muren naar de buitenkant. De mensen tonen fier hun nieuwe woonst, die aan de basis bestaat uit twee vertrekken. Elk gezin heeft er zijn eigen uitbreiding aan toegevoegd, of het afgewerkt met andere materialen. De timmerman bouwde bijvoorbeeld een houten afdak, een bijkomende schuur, en maakte kasten in de kamers. Verderop zijn golfplaten gebruikt voor een apart toilet. Met het teveel aan cement maakten sommigen een ingewerkte regenput. Per huis is er 2000 Euro uitgegeven aan  materiaal en transportkosten. We hebben ondervonden hoe moeilijk het is om hier met een degelijke jeep te geraken, laat staan wat dit betekent met een vrachtwagen vol bouwmaterialen en aan brandstofprijzen van bijna 80 cent per liter.

Hieronder zie je eerst een foto gemaakt door de studenten net na de aardbeving in 2015, bij de prospectie en het leveren van voedsel en tijdelijke shelters, en daarna de huidige situatie.

Foto: Alle 26 huizen van het dorp zijn vernield (2015)

Foto: Studenten verdelen voedsel en shelters (2015)

Foto: Alle 26 huizen zijn heropgebouwd en opnieuw bewoond (2016)

Foto: In het dorp is als bij wonder niemand gewond (2015)

Foto: huizen hebben een stalen frame, diepe fundering en gemetselde muren (2016)

Foto: (elk huis heeft 2 vertrekken), verder aanbouw/aankleding gebeurt door bewoners (2016)

De 26 huizen van het dorp zijn gebouwd. Wat nu nog moet gebeuren is de drinkwatervoorziening herstellen. de leidingen naar de bron, die op een half uur stappen van het dorp ligt, zijn stuk. De voorzieningen kunnen met geringe middelen en veel lokale mankracht weer opgebouwd worden. Om het helemaal goed te doen, zijn er ook drinkwater reservoirs nodig in het dorp zelf, met filters om het met stof en aarde bevuilde water drinkbaar te maken. Door de aardbeving is het dorp nu afgesloten van elke vorm van watervoorziening, en halen ze bruin en vervuild water uit een afgelegen tap. We hebben geen beloftes gedaan, maar bekijken hun vraag. Samen met Nepal House en de ingenieur die het dorp kent, bekijken we hoe het kan gerealiseerd en tegen welke prijs.

Nepal House organiseert in dit dorp communitywerking (rond gezondheidszorg, traumaverwerking voor kinderen en rond gender- en kasteproblematiek). De studenten van het nieuw postgraduaat van onze opleiding kunnen in het dorp stage lopen in 1 van de projecten, afhankelijk van hun voorkennis.

We krijgen het nodige eerbetoon, met een bloemenkrans en een tika. Dit is het moment waarop de woorden die de studenten mij al vaak hebben horen uitspreken over het dilemma waarmee we als westerlingen die met hulpverlening te maken krijgen geconfronteerd worden. We krijgen teveel dankbaarheid voor het luttele dat we maar doen. Ze beginnen ook in te zien dat er verschillende manieren zijn om aan hulpverlening te doen. De meesten hadden al vanaf dag 1 hier zin om het geld en de goederen die ze meehebben uit te delen, zomaar. Nu beginnen ze te snappen dat er eerst moet gepraat worden, bekeken wat de noden zijn en welke inbreng de mensen zelf kunnen doen, en dat pas dan, weloverwogen en met respect voor wat de bevolking zelf wil, hulpverlening kan opgezet worden. Het doet deugd om te voelen dat ze dit inzicht nu aan het verwerven zijn.

Voor we vertrekken toont Basanta van Nepal House ons wat lager gelegen nog 4 huizen, gebouwd voor kastelozen. Deze huizen zijn net af, en de gezinnen verhuizen binnenkort. Een vrouw vertelt dat haar man sinds de aardbeving is beginnen drinken. Zelfgemaakte rijstlikeur is een pest, in veel bergdorpen. Deze mensen hebben weinig toekomstperspectieven, en in zommige bezinnen leidt dat tot een alcoholverslaving en huiselijk geweld.

De overheid heeft 2000 Euro per gezin beloofd voor de heropbouw van de huizen. Er is al eens 150 Euro uitgedeeld, binnenkort zou er nog eens 500 Euro volgen. Het nu en dan uitdelen van een klein bedrag is problematisch. Het wordt niet altijd besteed aan de heropbouw van de huizen, maar bv. om het schoolgeld van de kinderen te kopen. Soms wordt het ook slecht besteed, en gaat het naar alcohol. Er was tot nu toe geen goed beleid rond het verdelen van subsidies. Nu de nieuwe grondwet is goedgekeurd, en de nieuwe regering blijk heeft gegeven bestand te zijn tegen grote broer India die uit onvrede met de hunker naar zelfstandigheid van Nepal de grenzen maandenlang blokkeerde, hebben de Nepalezen hoop dat het beter wordt. Always keep hoping…

Van Kaplang zetten we onze tocht verder naar Khari, een viertal uur rijden over smalle onverharde wegen. Daar hebben de studenten vorig jaar de dorpelingen geholpen en een voorstel uitgeschreven voor het heropbouwen van de school, die volledig vernield werd. Het ontwerp is opnieuw in overleg met de dorpelingen en Nepal House gemaakt. Nepal House bracht het materiaal ter plekke, een hele onderneming op deze onherbergzame plaats. De dorpelingen gingen daarna zelf aan de slag. Ik zie oprechte verwondering in de ogen van de mensen van Basanta en Dhurba over de vorderingen die zijn gemaakt. De school is klaar, het schooljaar kan gewoon opnieuw opstarten in mooie nieuwe lokalen. Wat nog ontbreekt zijn lage tafels en banken voor de allerkleinsten. Het geld dat is bijeengespaard door de collega’s van de administratieve diensten van de campus Hoogpoort van onze hogeschool, wordt gebruikt om het hout aan te kopen. De dorpelingen maken de banken deze week nog, zodat ook de kleinste kinderen kunnen zitten in de klas.

Ook hier kunnen studenten aan de slag als stagiair. Er is teacher training nodig, en programma’s om ook de kinderen van de lage kasten en de gezinnen waar de kinderen nodig zijn als werkkracht, te overhalen om naar school te komen. Verder kan hier samen met Nepal House een project opgezet worden rond hygiëne, kindhuwelijken en drankverslaving.

Foto school 2015, enkel materiële schade, op zaterdag is er geen school

Foto: Arteveldegroep samen met Basanta, Dhurba, Krishna en de schooldirecteur (2016)

Foto: Klaslokaal (6 in totaal)

Foto: Klas met vooraan een bankje als model voor het nog aan te maken meubilair (2016)

Foto: Leraarskamer (2016) Er zijn 6 leerkrachten en 80 kinderen, van kleuter tot graad 5

Foto: Heropgebouwde school, met links ook een waterreservoir (2016)

Foto: Leraars, schooldirecteur en studenten in de schoolrefter. (2016)

De tocht terug naar Pokhara duurt lang, het is 22:30 u en pikdonker als we aankomen, en we zijn kapot van de lange rit. De studenten hebben veel indrukken opgedaan vandaag, ze zijn er stil van.

Voor mij is het een speciaal gevoel om te zien hoe het werk dat de studenten vorig jaar deden verdergezet wordt, o.a. met geld dat bijeengehaald is dankzij de vele collega’s en studenten van de Arteveldehogeschool, hun familie en vrienden en een aantal organisaties.

Zaterdag 16/4 en zondag 17/4: Sport- en expressiedag in de Shree Janakalyan English School

We proberen iets nieuws uit in de Janlalyan school. We brengen de kinderen samen voor een tweedaagse rond dans, sport en expressie. Ik heb veel moeten overleggen met de schooldirecteur voor alles rond was, maar na verloop ging hij zo mee in het idee dat het aanvankelijk voorgestelde groepje van een 20-tal kinderen dat hij zou optrommelen, uiteindelijk uitgroeide tot meer dan 50. De studenten zullen met de fiets naar  school gaan. Ik heb moutain bikes gehuurd, een mooi woord voor fietsen die met haken en ogen aaneen hangen, een betere kwaliteit vinden voor een deftige prijs is hier zo goed als onmogelijk. Ik schat dat de tocht naar de school per fiets ongeveer een uur duurt. De tweedaagse is goed voorbereid, het is een soort hoekenwerk geworden met speelse sessies waarin sport, spel en expressie een didactische inslag krijgen. Dit is een experiment dat, als het lukt, hopelijk in meerdere scholen een vervolg kan krijgen. Er zijn namelijk in Nepal tijdens het schooljaar enorm veel vrije dagen. Elke god die jarig is, elke bevolkingsgroep die een staking uitroept, elke herdenking van een gebeurtenis uit het verleden, is een reden om de scholen te sluiten. Voor de kinderen betekent dit doelloos rondhangen, of in rurale gebieden helpen op het land en bij het aanhalen van water. Een soort “op maat gesneden” en structureel geïnstalleerde speelpleinwerking is 1 van de dingen die ik hier in de toekomst met de studenten graag zou willen realiseren. De Shree Janakalyan school is daarvoor een dankbare case study. Ik had het zelf ook al gemerkt bij de eerste gesprekken, en het wordt door de studenten bevestigd: de directeur Krishna is enthousiast, en samen met zijn lerarenkorps vertaalt hij kritisch en leergierig de didactische werkvormen die de studenten aanbrengen, in een voor zijn school en kinderen haalbare vorm. Er is meteen een wisselwerking, de studenten vertellen me dat ook zij zaken hebben geleerd. Het is een enthousiaste bende die ik ‘s avonds, allen bijeen op 1 van hun kamers bij Khem, hoor vertellen over de dag en over hoe ze het morgen verder gaan aanpakken. Er is wel 1 ding dat ze nooit meer willen doen, en dat is met de fiets naar de school gaan. De weg is stoffig en onverhard, maar het is vooral de slechte staat van de fietsen en de harde zadels die hen parten heeft gespeeld. Morgen nemen ze de lokale bus.

Maandag 18/4: Shree Janakalyan English School, lerarenopleiding en het belang van communicatie

Ik vertrek tegen de middag met Bram en Sofie van de lange stage naar de Janakalyan school. Zij gaan er hun bachelorproef uittesten, terwijl ik met de directeur en de coördinator afspraken maak voor het vervolg van de stage. Tegen onze verwachtingen in, treffen we eerder ontgoochelde studenten aan . Ze staan in een groepje buiten de schoolpoort en vertellen dat de sfeer vandaag helemaal anders is dan gisteren. Er zijn veel meer kinderen, ook hele kleintjes die nog geen Engels kunnen en niet naar hen luisteren. De directeur heeft hen ook gevraagd om hun dag anders in te richten, ze hebben niet goed begrepen wat hij bedoelt. Ze zijn een beetje uit hun lood geslagen, maar hebben toch al oplossingen gezocht, door de kleinere kinderen van de grote te scheiden en er apart mee aan de slag te gaan.

Ik overleg met de directeur en de coördinator en haal uit gesprek iets dat ik eerder ook al op andere scholen heb gemerkt. Men heeft niet graag dat kleine kinderen buiten lopen, uit veiligheidsoverwegingen. Voor hen wil de directeur liever een programma dat binnen doorgaat en dat er vooral op gericht is om hen zo snel mogelijk een zo groot mogelijke woordenschat Engels bij te brengen. Hij stelt rijmliedjes op die ze leren afdreunen. Bon, dit wordt dus even zoeken naar een oplossing.

De rest van de tijd volgt een boeiend vergelijking tussen de lerarenopleiding in België en Nepal. Of het gebrek daaraan want in Nepal is die er voor leerkrachten van het lager en kleuter niet echt. Wie na de 12de klas (einde humaniora bij ons) leraar wil worden volgt een cursus van 40 dagen, georganiseerd door de overheid. Daarin worden algemene pedagogische en didactische vakken gegeven, volgens de directeur op een laag niveau. Nadien leggen de toekomstige leerkrachten een examen af, dat o.a. bestaat uit het maken van een lesvoorbereiding. Ze leren geen specifiek vak. Bij hun aanwerving in een school bepalen de schooldirecteur en de district-overste samen welke vak de betrokken leerkracht zal geven.

Het programma van de studenten stopt vroeger dan gepland. Het begint hard te waaien en er komen donkere wolken opzetten. de kinderen hollen naar binnen. Het gaat regenen en dat is goed nieuws, want het is heel droog, er zijn al berichten over een tekort aan water in de Terai. Normaal gezien zullen de studenten van de korte stage morgen voor het eerst de bergen kunnen zien. Tot nu toe zaten ze verborgen achter een ijle nevel.

Dinsdag 19/4: Speltherapie, heldere lucht en het Nepalese schoolsysteem

Zoals verwacht is het voor het eerst sinds lang helder en zijn de bergen zichtbaar. Dat levert, als je er om 5 u opstaat en met de taxi naar Sarangkot rijdt en daarna nog een half uur de berg op stapt, een prachtig spektakel. Maar de studenten zijn zo moe van de 2,5 uur lange tocht te voet terug na de schooldag van gisteren, dat ze niet uit hun bed zijn geraakt. We vertrekken tegen 10:30 naar Nepal House, om daar een rondleiding te krijgen in het therapiecentrum, gevold door een uiteenzetting over het Nepalese schoolsysteem.

De leerkrachten en de therapeuten van Nepal House staan ons op te wachten. Zij zijn nu 8 jaar bezig met dit werk, en worden nog steeds getraind en gecoacht door docenten van een Canadese universiteit die daar om de paar jaar voor langskomen. De doelgroep zijn kinderen en jongeren die een trauma hebben opgelopen. Sommige kinderen verloren ouders of familie bij een grondverschuiving, overstroming of bij de aardbeving, anderen leven in gezinnen waar geweld gebruikt wordt, meestal door alcoholverslaving. Er zijn ook kinderen die als hulpje bij een rijke familie aan de slag waren en daar niet echt goed behandeld werden, nog anderen zijn op straat of in de jeugdcriminaliteit terecht gekomen. Allen krijgen onderwijs en therapie op maat, tot ze er klaar voor zijn om terug gewoon te functioneren in de school en de maatschappij.

Vooral voor de studenten PK (project kunstvakken) is de werking in dit centrum, met speltherapie via expressie en kunstvormen, interessant. Sofie en Anne lopen vanaf morgen mee met de leerkrachten van Nepal House, en kunnen hier een deel van hun keuzestage doen. Volgende week zullen zij hopelijk ook de Canadese docenten kunnen ontmoetEen van de coördinatoren van Nepal House is Basanta. Hij heeft zelf een master behaald en gaf les in een publieke school voor hij met deze job begon. Met zijn klare kijk op onderwijs is hij de geknipte persoon om de studenten wegwijs te maken in het verschil tussen private en publieke scholen, lerarenopleiding, SLC (school leaving certificate, het Nepalese staatsexamen)… Ik heb hem gevraagd om onze studenten uitleg te geven. Hij vertelt hen dat het onderwijs hier in Nepal nog maar 70 jaar bestaat. Voordien werd het door het regerende koningshuis tegengehouden. Hoe minder het volk wist, hoe minder problemen er waren. Het aantal scholen is sindsdien langzaam beginnen stijgen, en uiteindelijk is er ook leerplicht gekomen. Toch volgen nog steeds ongeveer 20% van de kinderen geen onderwijs. Hoe verder Basanta vordert in zijn uiteenzetting, hoe meer vragen bij de studenten loskomen. Ze willen bijvoorbeeld ook het kastensysteem beter begrijpen. Basanta is zelf Brahmaan, maar vertelt dat zijn generatie niet meer gelooft in het kastensysteem. Het is verboden, maar het zit toch nog steeds in de hoofden van de mensen, alsof het echt een geloof is, voegt hij eraan toe. Hij schetst het ontstaan, de interpretatie die er doorheen de geschiedenis aan is gegeven, en de gevolgen die het heeft gehad. Hij geeft ook voorbeelden over hoe de verschillen in de steden vervagen, maar in rurale gebieden nog groot zijn. Kastelozen mogen daar nog steeds niet binnen in de huizen van hogere kasten, ouders van leerlingen van een hoge kaste zullen op een ouderdag van de school niet samen eten met lagere kasten.

Na het bezoek gaan de studenten nog naar Sarangkot, de bergen zijn nog steeds zichtbaar. Ik blijf in Nepal House, we gaan dieper in op onze samenwerking en de manier waarop Basanta en Shiva verantwoordelijkheid kunnen opnemen in de begeleiding van onze studenten.

Woensdag 20/4: Les en teacher training

Er is goed nieuws uit Kathmandu. Via Shilshila van HCI, krijg ik een bericht van professor Mahesh, rector van de Kathmandu University. Hij heeft gehoord over onze projecten en vraagt om een samenwerking te overwegen met onze hogeschool. Al jaren hoop ik hierop, en dan valt het plots zo in je schoot. Dat is Nepal ten top. We maken een afspraak in Kathmandu, na afloop van het lerarencongres van volgende week hier in Pokhara, waarvan de voorbereiding nu al mijn aandacht opeist. Kathmandu University, is een vrij recente en publieke universiteit. Er zijn verschillende campussen, alleen in aparte gebouwen met een eigen stijl bijeengebracht. Naast wetenschappen, management en geneeskunde, is er ook een school of Education.

Voor de studenten en voor de kinderen is het schooljaar 2073 nu volledig van start gegaan. Behalve bij de Tibetanen, die hebben laten weten dat hun head quarter in Dharamsala heeft beslist dat de scholen in de kampen pas volgende zondag opnieuw beginnen, zodat alle Tibetanen die naar India of naar het Mustanggebied zijn afgereisd om hun familie te bezoeken, tijd hebben om terug te keren.Sommigen leggen een lange weg te voet af, anderen reizen met lokale bussen waarmee ze dagenlang onderweg zijn.

Ook de studenten leggen de weg naar hun school met de bus af, een lange rit op een overvolle bus. Ze hebben gisteren gemerkt dat ze 1/3 meer betalen voor hun busticket dan de Nepalezen. Een onterechte discriminatie vinden ze, maar het is hier in Nepal de gewoonste zaak van de wereld om aan mensen waarvan men vermoed dat ze het financieel breed hebben, meer geld te vragen. Niet alleen voor busritten, ook voor allerlei aankopen en voor de inkom van historische sites is dat het geval.

De observatie van de lessen in de Janakalyan school is confronterend. Sommige kinderen zijn vuil, hebben geen schooluniform en geen boekentas. Niet alle leerkrachten zijn even gemotiveerd als de directeur en de coördinator. Er zijn leraren die niet komen niet opdagen, anderen laten de klas al na 15 minuten alleen achter. De lessen zijn louter docerend en gericht op reproductie. De kinderen dreunen inhouden af, hen voorgezegd door de leerkrachten, maar van zodra de studenten proberen om met andere voorbeelden de leerstof toe te passen, weten noch de leerkrachten noch de kinderen het antwoord.  Van kinderen die het schamele Engels waarin lesgegeven wordt niets verstaan, zeggen sommige leerkrachten dat dit niet erg is. Kinderen van lage kasten hebben toch geen toekomst, voegen ze eraan toe. ‘s Avonds brengen de studenten verslag uit. Ze zijn er niet goed van.

Alles wat Basanta gisteren heeft uitgelegd over de problemen in sommige private scholen, waar leraren aangeworven worden zonder een goede opleiding, aan een heel laag loon werken naast nog 1 of 2 andere jobs om rond te komen, hebben ze in de realiteit zien gebeuren. Toch verliezen ze de moed niet. Ze bereiden op basis van de Nepalese handboeken van de school elk 4 uren les voor die ze morgen per 2 zullen geven. Voor Sander, die als extra opdracht mee kreeg om bij aanvang van elke schooldag ter plaatse met de directeur de stageplanning te overlopen, is er een extra moeilijkheid. Hij moet omgaan met het gebrek aan structuur en de onvoorspelbaarheid van alles hier en dat een grote uitdaging.

Geheel anders gaat het eraan toe in het schooltje van Nepal House. Daar hebben Anne en Sophie geen direct contact met de leerlingen, maar geven ze activerende en creatieve werkvormen aan de leerkrachten. De leerkrachten werken kindgericht, spreken goed Engels, en zorgen tijdens de teacher training voor een wisselwerking waarin zij de studenten zelf ook laten aanvoelen wat bij hun leerlingen zal werken en wat niet.

Donderdag 21/4: Draagkracht

Wat is dat toch met studenten die in  Nepal stage doen? Zijn ze van nature sterk, of is het Nepal zelf dat hun draagkracht zo vergroot? Het is geen ontgoochelde bende die me deze avond verslag komt uitbrengen van hun eerste lesdag, integendeel. Ze hebben in teams van 2 de lesinhouden in een aantrekkelijk kleedje gestoken, zo maar eventjes de klassen naar hun hand gezet en daar bovenop zijn ze erin geslaagd om de leerkrachten enthousiast te maken voor de manier waarop ze les geven.  Hoe kan je lesgeven als je de leerstof zelf niet begrijpt, merken ze terecht op. Stel je voor dat het hen lukt om de leerkrachten te laten aanvoelen hoe anders het is als je de leerstof die je moet geven vooraf zelf voorbereid, en met de inhoud iets doet. Het is niet altijd even evident om een leerkracht in de klas te laten blijven als er studenten aan het lesgeven zijn. Ik had dit wel met de directeur besproken, en hem het train the trainer principe uitgelegd, maar een “yes, of course” betekent nog geen zekerheid dat het ook effectief zo zal gebeuren. En toch, vandaag zijn alle leerkrachten in de klas gebleven, hebben nota genomen, vragen gesteld en feedback gegeven. Wat een veerkracht hebben de studenten getoond, wat een dynamische bende.

Vrijdag 22/4: Train the trainer en sport en spel

De gisteren ingeslagen weg is vandaag met hetzelfde elan verdergezet. De directeur heeft zijn bewondering en tevredenheid geuit over wat de studenten op deze 2 dagen hebben bereikt. Hij komt nu zelf met ideeën af, die me het gevoel geven dat hij de meerwaarde van de samenwerking tussen de studenten en de leerkrachten, goed inschat. Als overmorgen de Tibetaanse school opstart, zullen we proberen een schema uit te werken waarbij de studenten in de twee scholen aan de slag blijven. Joke en Jonathan, de studenten LO, voegen nog een extra dimensie toe aan de samenwerking met deze nieuwe school. De directeur heeft hen gevraagd om tijdens het weekend (vrijdagnamiddag en zaterdag) sportactiviteiten te geven. Ze hebben het aanwezige materiaal al bekeken (ballen en springtouwen, en gaan aan de slag om een sportprogramma samen te stellen dat ook na de stage kan verdergezet worden.

Het is de laatste dagen snikheet, de kinderen die in de buurt van het meer wonen, zoeken eerst wat afkoeling voor ze naar huis gaan.

De studenten hebben morgen een dag vrij. Ze gaan een deeltje van de ABC-trekking uitproberen, tot aan Dhampus. Zondag start het schooljaar bij de Tibetanen, en worden we daar ‘s ochtends verwacht voor de plechtige opening van het schooljaar.

Zaterdag 23/4: April trouwmaand

Zaterdag is de Nepalese zondag. En in de maand april, de trouwmaand bij uitstek, betekent dat steevast dat er langs het meer trouwfeesten zijn. Huwelijken worden, vooral in de hogere kasten, nog steeds gearrangeerd. Al is het tegenwoordig ook mogelijk om over kasten heen te trouwen en zijn er ook koppels die dat doen uit  liefde. Het huwelijk Anjali (18) en Kunwar  (26) is geregeld toen ze beiden nog tieners waren. De ouders kennen elkaar, de vaders zijn boezemvrienden. Het koppel heeft elkaar vooraf wel enkele keren ontmoet. Een brahmaanse priester heeft hun horoscopen naast elkaar gelegd en bevestigd dat dit koppel het met elkaar zal kunnen vinden.

Er zijn 200 genodigden op het feest. Zij groeten de pas gehuwden die op een versierde troon naast elkaar zitten. De bruid wordt verondersteld de hele tijd ernstig te kijken, maar als Anjali haar vriendinnen ziet, verschijnt er een lach op haar gezicht. Vooraf is een geit geslacht om het koppel geluk te wensen. Er is traditionele muziek en er wordt vooral door de kinderen gedanst. Aan de overkant, op een grasveld, is een ingehuurde ploeg keukenpersoneel al van ‘s ochtendsvroeg aan het koken. Er wordt dal baath geserveerd, met meerdere soorten groenten en vlees. Als dessert is zijn er zeemzoete gefrituurde versnaperingen. Niemand drinkt alcohol op het feest. Er is thee, frisdrank en muntlimonade.

De genodigden dragen traditionele feestkledij, met rood als hoofdkleur. Ook meisjes zijn mooi uitgedost, en iedereen heeft een tika, van rode kleurstof, gemengd met rijst en een beetje zoetstof.

Zondag 24/4: Openingsceremonie

Eindelijk start de school in het Tibetaans vluchtelingenkamp. We zijn eregasten op de openingsceremonie. We zijn wat vroeg en ik neem de studenten eerst nog mee naar het kamp voor een rondleiding. Ook nu weer verrast het feit dat zo’n kamp eerder een stad in de stad lijkt hen.

Sinds dit jaar is er in het kamp een fototentoonstelling waarop het verhaal van de vlucht uit Tibet, het tot stand komen van het kamp, en de manier waarop de Tibetanen hun cultuur in ere proberen te houden, in beeld wordt gebracht. Het verhaal van de mensen die hier wonen wordt op die manier zichtbaar gemaakt voor de buitenwereld.

De 276 kinderen van de school zitten op matten onder een tentzeil dat hen beschermd tegen de hitte van de zon. We moeten plaatsnemen bij de hoogwaardigheidsbekleders van het kamp. De kampoverste, de priester-lama van het boeddhistische klooster, de pedagogisch directeur van SOS kinderdorpen. Het is een blij weerzien met alle leerkrachten en met Kunden, de onderdirecteur. De kinderen, allemaal in schooluniform, zijn bij de eerste speech nog stil, maar naarmate tijd vordert, stijgt het geroezemoes en sneuvelt er hier en daar een strikje in het haar van de meisjes. Ze komen allen naar voor om het portret van de Dalai Lama te groeten, zingen het Nepalese en het Tibetaanse volkslied, en dan kan het schooljaar echt van start gaan.

In de namiddag komt de hele staf van de kampscholen samen en bespreken we de organisatie en de inhoud van het congres. De datum ligt vast op 2 mei. In de voormiddag is er een plenum, in de namiddag passen de studenten de inhoud toe in praktische werksessies.

Maandag 25/4: Les bij Tibetanen en schoolbezoek met de motor

De studenten zijn klaar om hun eerste schooldag bij de Tibetanen aan te vatten. Paulien en Sander gaan de planning opmaken, samen met Kunden. Ze geven elk ongeveer 10 uren les per week, gedeeltelijk in teams en soms ook elk afzonderlijk. Hun eigen onderwijsvakken zijn o.a. aangevuld met social studies, dat aardrijkskunde, geschiedenis en maatschappijleer bundelt. Als ze later op de dag verslag komen uitbrengen, prijzen ze de goeie kennis van het Engels van de kinderen, het hoge niveau en de degelijke lessen die ze gezien hebben. Anne ging ook een kijkje nemen in grade 1. Daar moet het allemaal nog starten voor de kinderen en de juf. De zesjarigen kennen namelijk enkel Tibetaans, en moeten ineens Nepalees en Engels leren. Het duurt 6 maanden voor ze beide talen verstaan.

Voor mij is er een bezoek gepland, in een school waar 450 kinderen les volgen. De lokalen zijn degelijk, de school ligt op een mooie plaats in de heuvels aan de rand van Pokhara. De directeur wil graag stagiairs voor kleuter-, lager- en secundair onderwijs, maar voor sociaal werk en zorg zijn hier noden. Veel kinderen komen uit probleemgezinnen, en hebben omwille van de thuiscontext een achterstand opgelopen. Het zijn Basanta en Shiva, de therapeuten van Nepal House, die me deze school willen leren kennen. Ze komen hier zelf ook met de kinderen werken. Zij hadden me beloofd om voor het vervoer naar de school zorgen, ongeveer een uurtje rijden van Pokhara. Wat ze er niet bij vertelden, was dat we met de motor zouden gaan. Het werd een hobbelige tocht op onverharde wegen, nadien begreep ik heel goed dat je er onmogelijk met de auto naartoe kon rijden. Het bezoek duurt langer dan gepland. Nadat ik mijn visitekaartje heb afgegeven aan de schooldirecteur en de districtsofficier, blijven zij er een half uur in een dialectisch Nepalees waar ik niets van versta over discussiëren hoe zij hun eigen kaartjes vorm zouden geven en welke titels ze er allemaal zouden op laten drukken. Na de gebruikelijke foto met de principal kunnen we de tocht naar Pokhara terug aanvatten.

Dinsdag 26/4: Les bij Tibetanen en “possibility of rescheduling”

De studenten zijn al goed ingeburgerd in de school. Ze zitten tijdens hun springuren de lessen verder voor te bereiden op de bank bij de leraarszaal. Achter hun zie je de woningen waar de leerkrachten tijdens het schooljaar per 2 of per 4 verblijven. Verderop is er per leeftijdscategorie ook een internaat, waar meisjes afzonderlijk van de jongens verblijven in leefgroepen. Ze wonen soms tot 3 dagen reizen van de school af, in vluchtelingenkampen in het Mustanggebied vlakbij Tibet.

De school had geen handboeken op overschot voor hen, dus zijn die in de plaatselijke bazaar van Mahendrapul gaan kopen. Daar vind je zowat alles wat je je maar kan indenken, in steegjes die per thema ingedeeld zijn. Er is een straatje met potten en pannen, eentje met stoffen, een met groenten, kruiden, vlees en vis, en dan is er ook de straat van de “boekhandels”.

Hoewel ik gisteren alles had geregeld voor het congres, krijg ik van (een heel bezorgde) Kunden de boodschap dat SOS Villages de Tibetaanse leerkrachten oproept voor een vergadering in Kathmandu, net op de dag dat het congres zou doorgaan.

We moeten misschien op zoek naar een andere datum, al komt daar pas morgen duidelijkheid over. Als er inderdaad een verschuiving nodig is, zal het congres overmorgen al doorgaan. We hebben dus misschien minder tijd dan verwacht, ook de studenten schrikken ervan. Maar ze zijn Nepal gelukkig ondertussen al zo goed gewoon dat ze meteen relativerend zeggen “dan gaan we alle vrije momenten gebruiken om onze workshop verder voor te bereiden”.

Woensdag 27/4: Mist, vuur, afscheid en rappende Tibetanen

Gisterenavond is er brand ontstaan in de bossen van de heuvels rond het meer. De vuurlijn kroop langzaam verder, tijdens de nacht was de vuurlijn goed te zien en er hing een brandgeur in de kamer. Er zijn al 14 dagen bosbranden, maar het is voor het eerst dat ze ook Pokhara zo dicht genaderd zijn. Hier is het veilig, het meer houdt de brand tegen, maar uit de verhalen en de filmbeelden die een aantal Nederlandse onderzoekers me lieten zien, blijkt dat het in sommige dorpen heel erg is. Het vee is verbrand, de huizen vernield. Na de aardbeving en de blokkades nu ook nog bosbranden, ze krijgen het hier soms toch wel hard te verduren in dit mooie land. Het is natuurlijk ook wel kurkdroog en warm. Normaal valt er dan om de paar dagen een stevige pre-moessonregen, maar dit jaar is dat niet het geval. De rook en het vele stof dat door de aanhoudende droogte zorgen voor een dikke mist die tot ‘s avonds blijft hangen.

We hebben deze ochtend opnieuw afscheid moeten nemen. Dit keer van Bram, Sofie en Yasmine. Hum stage zit erop. Ze krijgen een tika bij Khem en Sushma, die verdriet heeft omdat ze weggeaan. Zij hecht zich elke keer zo aan de studenten dat het afscheid haar zwaar valt.

Voor de overblijvende 7 studenten is het vandaag een volle lesdag in het Tibetaans vluchtelingenkamp. Het loopt daar blijkbaar volt. Ze zijn goed vertrouwd met de manier van werken, de kinderen beginnen hen te kennen en de leerkrachten observeren, geven tips, of assisteren hen.

Tijdens de middagpauze moeten Paulien en Julie snel de bus nemen om terug naar Lakeside te komen. We hebben een afspraak met Santosh, de directeur van de publieke school van het dorpje Burjunkhola. We bekijken of Julie en Paulien er Franse les kunnen geven, en daarmee het pionierswerk van Brechje en Yasmine, die daar op vraag van Santosh in de voorbije maanden mee gestart zijn, verderzetten. Beide hebben Frans als 1 van hun vakkencombinaties, en ze zijn blij hier nu ook in Nepal mee terecht kunnen. We spreken af dat ze hun lessen in de Tibetaanse school allemaal in de eerste helft van de week zullen geven, zodat er twee dagen per week overblijven om naar Burjunkhola te gaan en daar les te geven in de Macchapuchre school. Vermits het meer dan een uur rijden is blijven ze er slapen bij een gastgezin.

Nadat alles met Santosh geregeld is, vertrek ik naar het hoger secundair van de Tibetaanse school, dat in een ander gedeelte van de stad gevestigd is dan de lagere afdeling. Ik wil duidelijkheid over de datum van het congres, en Kunden heeft me gevraagd om dat met de nieuwe directeur te regelen. Als ik de anders zo rustige campus binnenkom, hoor ik gejoel vanuit de conferentiezaal. Er is luide muziek, er hangt een vlag van de Amerikaanse ambassade en er is zowaar een Tibetaanse jongen aan het breakdansen op het podium. De hele school is aanwezig. De nieuwe directeur, die achteraan geamuseerd zit te kijken, doet teken dat ik naast hem moet komen zitten. Hij vertelt dat hij, toen hij in de VS studeerde, een groep rappers heeft leren kennen die overal ter wereld rondtrekken met een masterclass assertiviteit voor schoolkinderen. Hij wou hen heel graag naar zijn school halen, omdat hij vindt dat de jongeren hier zich niet genoeg durven uiten en te weinig opkomen voor hun eigen ideeën.  Hij diende een project in en kreeg steun van de Amerikaanse ambassade. Het is knap, wat de groep op 2 dagen met de kinderen heeft bereikt. Ze zingen, rappen en enkele hebben echt talent voor breakdansen. Als afsluiter zingen twee meisjes een Tibetaans volkslied, terwijl de band improviseert en hun zangeres rapt. Het past allemaal heel mooi bij elkaar.

Het is een vreemde mix, een vooruitstrevende jonge directeur van het hoger secundair die ook de leiding heeft over de lagere school en het lager secundair waar de erg conservatieve Kunden onderdirecteur is. Voor het congres, dat gelukkig  toch op 2 mei valt,  wordt het nog even zoeken. De jonge directeur vraagt om gebruik van het gebruik van sociale media en internet een belangrijk onderdeel te maken tijdens de workshops van het congres, terwijl de oudere directeur doelbewust zijn school afsluit van het internet en het gebruik van sociale media verbiedt. Misschien moet ik ook wel leren rappen om ze met elkaar verzoend te krijgen…

Donderdag 28/4 – Vrijdag 29/4

Als je ‘s ochtends voor bij zonsopgang de hellingen rond het meer opgaat, zie je waar de kinderen die later in een mooi uniformpje in de klas zitten, wonen. Hari hierboven verblijft bij zijn grootmoeder. Hij zit in klas 6.

De kinderen maken overal waar je het maak kan bedenken hun huiswerk, meestal voor ze naar school vertrekken.

Roti, wiens ouders gefilterd drinkwater verkopen, oefent Nepalese woordjes. Ze zit in klas 2. Als je vraagt of ze graag naar school gaan, antwoorden ze daar bijna allemaal bevestigend op. “School is my future” zeggen ze, het is bijna een mantra.

De studenten hebben vandaag hun workshops voor het congres afgewerkt, en dan voorgesteld. Mits wat aanpassingen zijn ze volgens mij goed voorbereid, alleen weten ze niet echt wat hun te wachten staat en ik ook niet. Er vallen elk jaar wel wat verrassingen uit de lucht.

Zondag 01/05 Trekking en 

De studenten hebben de volledige trekking afgewerkt en de strakke deadline van een samenkomst om 17:30 ‘s avonds voor een doorloop van de congresdag en het ordenen van de gekopieerde documenten gehaald. Ze zien er goed uit, het was een mooie tocht. Ze zagen gelukkig ook de bergtoppen, tussen de nevel door. Ze hebben meer wilde dieren gezien dan anders, volgens Charlotte zelfs een rood pandabeertje. Het staat hier ook overal in de kranten, de dieren gaan op de vlucht voor de bosbranden.

Maandag 2/05: Congres en de Tibetaanse keuken 

We komen mooi op tijd aan en in tegenstelling tot de vorige jaren, toen de oude directie al bijna een week vooraf de hele zaal liet klaarzetten, wordt er nu nog een laatste hand gelegd aan de schikking van de tafels en de stoelen, en het ophangen van de banner.

De jongeren van het internaat, die in de voormiddag workshops dans, sport en film krijgen van de studenten, hangen al rond in de tuin. Het lijken er heel wat meer dan verwacht, ik schat een 100-tal. Allen krijgen sport, op hun vraag wordt dat Zumba, van Paulien, en daarnaast een andere activiteit naar keuze. Charlotte en Julie geven film, ze tonen Inside-Out, en gaan dan in gesprek over gevoelens in het boeddhisme. Het blijkt achteraf een voltreffer.Jonathan en Sander doen een combinatie sport-spel, en Joke en Paulien geven naast Zumba ook dans, en dat in een plakkerige hitte, het is hier meer dan 40 graden.

Om 9 u starten de openingsspeeches, de nieuwe schooldirecteur opent, de nationale education officer van de SOS Villages volgt, en tenslotte is het de beurt aan de overste van de lerarenopleiding van de SOS Villages scholen. Vooral deze laatste, Tenzing Dorma, gaat zijn tijd ver te buiten. Hij maakt er een echte media show van, met YouTube filmpjes, een flitsende PowerPoint en uitspraken die de hele zaal aan het lachen brengen. Na zijn speech nodigt hij me uit om wat hij gezegd heeft samen te vatten. Ik kan naadloos aansluiten met mijn sessie over de vraag hoe leerkrachten een krachtige leeromgeving kunnen creëren, met gebruik van activerende werkvormen en integratie van ict.

In de namiddag zetten de studenten mijn woorden om in de praktijk en krijgen de deelnemers aan het congres de mogelijkheid om didactische apps en ict-toepassingen uit te proberen op pc’s en tablets. Ze bekijken ook het gebruik van sociale media in de klas en de voor- en nadelen ervan.

Ik krijg in de meeste groepen een staaltje te zien van hoe goed onze studenten lesgeven. Ze  moeten werken met heel diverse deelnemers, sommige zijn onderlegd in ict, anderen hebben voor het eerst een tablet in de hand, sommigen kennen enkel Tibetaans.

Na de sessies is er een afsluitend verslag door een groepsleider, dit is een leerkracht die daar op voorhand voor wordt aangeduid. Elke deelnemer krijgt een certificaat, en een groepsfoto. Er worden mooie dingen gezegd, en de studenten krijgen een warm applaus als  ze 1 voor 1 gehuldigd worden.

Zowel ‘s middags als na het congres staat er een buffet met heerlijke Tibetaanse gerechten voor ons klaar. De koks van het kamp hebben een variatie aan lekkers gemaakt, dat we allemaal moeten proeven, liefst in meerdere porties. Nadien stappen we allen samen op de schoolbus die ons afzet in de buurt van onze verblijfplaats.

Dinsdag 2/05 van 30 minuten tot 7 uren

Ik zou deze ochtend een vlucht nemen naar Kathmandu, een half uur later aankomen en tijd hebben om mijn vergadering morgen in de Kathmandu University voor te bereiden. Maar… er is smog, veel smog, en de nationale luchthaven blijft noodgedwongen dicht.

Khem regelt dan maar een auto, die me naar de hoofdstad kan brengen. Het wordt een lange dag in de auto zitten, omdat er her en der ongevallen gebeurd zijn en de weg volledig geblokkeerd is.

Woensdag 3/05 Kathmandu University, HCI en CEPP

Ik heb om 10 u een afspraak in de Kathmandu University, anderhalf uur rijden vanuit mijn verblijfplaats. Er zijn 3 universiteiten in Kathmandu, daarvan is deze universiteit met 4000 studenten de 2de grootste. Ondanks de naam en faam schrik ik als ik aankom. De onderwijscampus lijkt een slagveld en een bouwwerf. De aardbeving heeft hier veel schade aangericht.

Ik word ontvangen door Angeli, die hier doctoreert over afstandsonderwijs, en net terug is van een semester aan de universiteit in Noorwegen. We bekijken de meet recente onderzoeken die ze deed, wisselen informatie uit over onze lerarenopleidingen en het stageprogramma. In haar bureau staan de laptops die de studenten kunnen ontlenen als zij aan hun onderzoeksrapporten willen werken. Elke student die hier een master in education wil halen, moet per academiejaar 2 papers schrijven, en op het einde een thesis. De cursussen volgen ze een stuk op basis van een vast programma, daarnaast zijn er per jaar meerdere keuzevakken. Meer dan 60% van de studenten zijn werkstudent. Daarom gaan bijna alle lessen ‘s avonds door.

Na het het gesprek word ik verwacht bij de Mahash Pajuli, de dean van de universiteit. Hij stelt me voor aan zijn assistent Prakash Battharai, doctor in onderwijskunde en net terug van de VS waar hij een prijs kreeg voor zijn doctoraatsthesis. Wat volgt is een geanimeerd gesprek over onderwijs, onderzoek, stageprogramma’s en uitwisseling van studenten. De universiteit is in de loop van de laatste jaren betrokken bij meerdere internationale onderzoeksprojecten, en heeft een interessant netwerk dat ze graag nog willen uitbreiden. Er zijn mogelijkheden voor onze studenten om er 1 of meerdere cursussen te volgen. Dit is een contact dat heel wat mogelijkheden biedt.

Het is tegen de late namiddag als ik van de universiteit vertrek om naar Himalayan Climate Initiative te gaan. Shilshila heeft me verwittigd dat ze de contacten voor de toekomstige stageplaatsen rond heeft. Ze wil me ook de opslagplaats van de zeilen laten zien, die door op initiatief van Francis door de firma Sioen, en door hun nationale en internationale klanten zijn geschonken aan Nepal. Hoogwaardige zeilen en tenten zijn het, van een kwaliteit die hier ze hier in Nepal blijkbaar nog niet hadden gezien. Een groot aantal tenten zijn vertrokken naar een dorp waar de voorlopige huizen die er waren gebouwd na de aardbeving, door de bosbranden zijn vernield. Shilshila vertelt dat enkele dorpsbewoners haar vertelden dat deze tenten beter zijn dan hun voorlopige huizen. HCI houdt een register bij, heeft alle materiaal ook opgelijst, er is een week gewerkt om alles naar boven te dragen en in de grote overdekte hangar op het dak onder te brengen. Er is zelfs een nieuw slot op de deur gezet, om er zeker van te zijn dat er van “de schat”, zoals ze het materiaal hier noemen, niets gestolen wordt. Het is een grote opluchting dat alle inspanningen toch zin hebben gehad.

Tegen de avond komen Teeka en zijn assistente langs, van het Centre for Educational Practice and Policy. Hij bespreekt onze toekomstige samenwerking, en ziet mogelijkheden om Nepalese studenten van de lerarenopleiding van de Kathmandu University samen stage te laten lopen met onze studenten. Hij heeft als geschenk een zakje mee dat hij door de minionderneming van HCI liet maken voor een lerarencongres. De cirkel is rond, alle nieuwe en oude contacten lijken met elkaar verbonden.

Donderdag 4/05 Kathmandu University, HCI en CEPP

Ik ga voor mijn vertrek nog naar de stoepa van Bouddhanath. Het is de grootste boeddhistische tempels van Nepal en ligt in de wijk Bouddah, op een oude handelsweg naar Tibet . Voor de Tibetanen is het een heiligdom dat ze moeten bezocht hebben tijdens hun leven. De heropbouw na de aardbeving is volop aan de gang. Tegen de onderkant van de stoepa, de halve bol, er is een indrukwekkende stelling in bamboe gebouwd. De top van het gebouw, met de ogen van Boeddha en het gouden “nirvana”, reikt dit keer niet hoog boven alles uit, maar staat in een harnas van bamboe op de grond. Nog een paar maanden werken en alles moet weer zoals voorheen zijn, vertelt een monnik me. Op de begane grond is de sfeer wel nog dezelfde. Een heel divers publiek loopt in wijzerzin rond de stoepa, mediterend, mantra’s murmelend of gewoon pratend en lachend met elkaar. Alles kan hier, als je je maar met de mensenstroom laat meedrijven .

Niet ver van het heiligdom heb ik nog een laatste opdracht. Ik ga kijken naar een tentenkamp waar slachtoffers van de aardbeving wonen die hun hele huis zijn kwijtgespeeld en voor wie er nog geen ander onderkomen is. Het is een schrijnend zicht, meer dan 800 tenten, genummerd met geverfde cijfers, opeengepakt op een veel te kleine plek. Er zijn kleine greppels in de aarde die dienst doen als riolering. De tenten staan op een terrein van het grootste en duurste hotel van Nepal, de Hyatt. Het contrast kan niet groter zijn. Op amper een paar 100 m van elkaar zitten rijke Nepali en toeristen aan het zwembad, terwijl de daklozen in schamele shelters, zelfs de naam tent niet waardig, moeten overleven. De bewoners vertellen dat ze geen idee hebben hoelang ze hier nog moeten blijven. Ze wachten op geld, en sommige ook op een toestemming om te bouwen.